Piše: Marko Lopušina
SRBI KOJI SU GRADILI AMERIKU, Knjiga Srbi koji su stvarali Ameriku, Marka Lopušine, rezultat je njegovih istraživanja o američkim Srbima, koja su trajala dve decenije tokom 20. veka. U međuvremenu je napisao tri knjige o srpskoj koloniji u SAD i odrednice o američkim Srbima objavio u Enciklopediji srpske dijaspore.
Ova knjiga je nastala kao njegov doprinos proslavi 250 godina nezavisnosti SAD i aktivnosti Srba u Americi. Generalna teza je da su Srbi mali veliki narod, što su i pokazali svojim dostignućima u Americi. Zato knjiga sadrži priče o srpskim velikanima koji su upisani u istoriju SAD. Pre svih, to je Đorđe Šagić, prvi srpski doseljenik, borac za nezavisnost Teksasa, tvorac prve srpske crkve u Džeksonu i pisac najboljeg avanturističkog romana u Americi.
Mladen Sekulović je Srbin oskarovac, ponajbolji glumac Amerike. U vlasti smo imali kongresmene, senatore, guvernere – njih dvadesetak. U nauci su dominirali Tesla, Pupin i Gordana Vunjak Novaković. U vojsci smo imali stotinu narodnih heroja SAD, a jedan od njih je lik američke igračke Dži Aj Džoa. U sportu su Srbi stvarali američki fudbal i košarku. Piter Maravić i Nikola Jokić su legende NBA lige, najjače na svetu. Svi ovi Srbi, naša srpska kolonija u SAD, čine nas ponosnim toliko da danas možemo zajedno sa Amerikancima da slavimo 250 godina nezavisnosti.
U svojoj dugoj istoriji od 250 godina, kao država, SAD su imale 47 izabranih predsednika. Aktuelni predsednik Donald Tramp je dva puta ulazio u Belu kuću. Prvi put kao 45. predsednik SAD, u periodu od 2017. do 2021. godine. A drugi put kao 47. predsednik Sjedinjenih Američkih Država, od januara 2025. godine.
Interesantno je da Tramp spada u onu malenu grupu prvih ljudi Amerike koji zna za srpski narod i koji je u svojim javnim obraćanjima pominjao Srbe i Srbiju. Još kao kandidat Republikanske stranke na američkim izborima 2017. godine izjavio je:
“Bombardovanje naših saveznika Srba je bila velika greška! Srbi su veoma dobri ljudi!” – izjavio je Donald Tramp kada je već bio predsednik SAD.
Republikanac, nekada direktor Odbora ove stranke za Kaliforniju, doktor Borko Đorđević iz Palm Springsa, kaže da je američkim Srbima predsednik Donald Tramp postao blizak iz dva razloga:
Prvi je taj da većina srpskih doseljenika koji žive i rade u SAD glasa za republikance. A drugi je taj što američki Srbi imaju osećaj da predsednik Tramp poznaje Slovene i Srbe. Njegova prva žena Ivana Zelničkova bila je slovenskog porekla, Čehinja. A treća žena Melanija Knaus je slovenskog porekla, iz Slovenije. Njihovu zajedničku decu vodio je u Evropu i potomci Donalda Trampa znaju za slovenske narode i za Srbe – objašnjava Đorđević.
Aktuelni američki predsednik prvi put je upoznao Srbe kao biznismen u Čikagu i Njujorku. Neki naši ljudi tvrde da je Tramp srpskog porekla i da su se njegovi evropski preci prezivali Šop. Za američke Srbe je, međutim, važnije to da nas predsednik SAD razlikuje od drugih etničkih grupa naroda u ovoj zemlji sa pedeset saveznih država.
Kako je Tramp u dva navrata izjavio da su “Srbi dobar i veliki narod”, američki Srbi su uzvratili pažnju predsedniku SAD u dva navrata, tokom izbora 2017. i 2024. godine, tako što su vodili kampanju pod nazivom “Srbi za Trampa 2020” i “Milion Srba za Trampa”. Oba puta je Donald Tramp pobedio, zahvaljujući, eto, i podršci i glasovima američkih Srba.
Tokom vladavine 47. američkog predsednika Donalda Trampa obeležiće se 250 godina nezavisnosti Sjedinjenih Američkih Država. Prva proslava ovim povodom održana je u aprilu 2025. godine u gradu Leksingtonu, država Masačusets, gde je obeleženo četvrt veka od istorijske bitke Amerikanaca i Engleza, 19. aprila 1775. godine.
Ta borba domaćeg stanovništva sa engleskim kolonizatorima ujedinila je narod i proizvela revoluciju, koja je okončana proglašenjem Deklaracije 13 britanskih kolonija, kojima je u Filadelfiji 1776. godine utvrđena sloboda i nezavisnost Sjedinjenih Američkih Država.
Autor Deklaracije bio je Tomas Džeferson (budući predsednik), koji ju je pisao od 11. do 28. juna 1776. Zvanično, Deklaracija o nezavisnosti SAD usvojena je 4. jula 1776. godine. Nezvanično usvajanje Deklaracije bilo je u Kongresu dva dana ranije, ali je 4. jula objavljena. Tim povodom proglašen je Dan nezavisnosti kao najveći državni i narodni praznik u Americi.
Država United States of America (USA) sastoji se od 50 saveznih država, koje imaju lokalnu autonomiju u skladu s federalnim sastavom. Centralna proslava 250 godina nezavisnosti SAD biće održana 4. jula 2026. godine u Filadelfiji, koja je bila prva američka prestonica. U Filadelfiji se, inače, praznuje Teslin dan kao gradski praznik. A Dan nezavisnosti, 4. jula 2026, slaviće se u svim državama SAD.
Biće to prilika da se istakne i pokaže doprinos američkih Srba razvoju i jačanju Sjedinjenih Američkih Država. Četvrt veka SAD ujedno znači i 250 godina života i rada srpskog naroda u ovoj zemlji, koji danas ima status etničke grupe. U kratkom predstavljanju američkih Srba mogu da istaknem:
da ih ima pola miliona u SAD, najviše u Pensilvaniji, Ilinoisu i Kaliforniji,
da je 60.000 Srba učestvovalo na strani Amerike i demokratije tokom dva svetska rata,
da imamo stotinu narodnih heroja SAD,
da imamo oko 10.000 naučnika i profesora srpskog porekla u SAD,
da smo u istoriji imali 16 senatora, kongresmena, guvernera SAD,
da su SAD odlikovale 11 Srba Medaljom časti ostrva Elis za razvoj američke kulture,
da u NBA ligi imamo 14 vlasnika titule prvaka Amerike,
da su naši igrači i treneri stvarali fudbalski i vaterpolo državni tim SAD,
da imamo devet oskarovaca i sedmoro dobitnika Pulicerove nagrade,
da imamo 22 naučnika u NASA i da smo poslali Amerikance na Mesec sa “Apolom 11”.
Nezvanično, prvi Srbi stižu u Ameriku u 18. veku. Bili su to mornari i avanturisti iz Boke i Dalmacije. Zvanično, prvi srpski doseljenik je Đorđe Šagić, poreklom iz Stonog Beograda u Mađarskoj, koji je kao slepi putnik stigao u Filadelfiju 1815. godine. Dobio je američki identitet, postao je Džordž Fišer i uglednи Amerikanac srpskog porekla.
Od tog vremena, u Kaliforniji, a potom u Pensilvaniji i Ilinoisu niču srpske kolonije, u kojima su centralno mesto imale naše pravoslavne crkve i organizacija “Sloga”. A potom Srpski narodni savez, Srpska bratska pomoć, Srpska narodna odbrana, Kolo srpskih sestara, Kongres srpskog ujedinjenja.
Srbi su u Americi kao pojedinci postali velikani SAD i čitavog sveta. U Novom svetu su delovali sveti Nikolaj Velimirović, naučnik i profesor Mihajlo Pupin, srpski genije Nikola Tesla, kongresmeni i senatori Džordž Voinovič, Helen Delić Bentli, Milica Melisa Bin, Milorad Rod Blagojević.
Kako Amerika i zapadni svet ugled jedne nacije cene kroz uspeh njenih članova, mogu da kažem da su u SAD američki Srbi afirmisani kao mali narod po broju žitelja, a veliki narod po dostignućima. Srbi su pioniri stvaranja Las Vegasa, najvećeg grada zabave na svetu. Srbin je stvorio struju i kosmičku energiju Amerike. Srbi su ratni narodni heroji SAD.
Učestvovali smo u stvaranju CIA. Gradili smo NASA. Srbi su slali rakete tipa “Apolo” u svemir. Srbi su naučili Amerikance da igraju evropski fudbal i odveli američke fudbalere na svetska prvenstva i u istoriju fudbala.
Srpski narod je upisan u američku istoriju. Kako su američki naučnici utvrdili, u SAD danas postoji 55.000 srpskih toponima ili tragova srpskog naroda. Najnoviji srpski trag je elektronski automobil koji nosi srpsko ime “Tesla”.
Ova knjiga je svedočanstvo i trag postojanja i delovanja srpskog naroda u izgradnji najmoćnije države sveta, koju zvanično poznajemo kao SAD, a koju svi mi nezvanično zovemo Amerika.